کۆمپانیای زەها حدید لە کۆتاییدا وازی لە دیزاینی یاریگای ئۆڵۆمپی تۆکیۆ 2020 هێنا دوای ئەوەی کە نەیتوانی کۆمپانیایەکی جێبەجێکار بۆ دیزاینەکەی بدۆزێتەوە.

گروپی زەها حدید بۆ دیزاین لە گەڵ کۆمپانیای Nikken Sekkei تایبەت بە جێبەجێ کردنی هەیکەلە سەختەکان چوونە پاڵ یەک بۆ نوێ کردنەوەی ئەو دیزاینەی کە کراوە لە کۆتاییەکانی ئەم مانگە دا بۆ ئەوەی بیخەنە بواری جێبەجێ کردنەوە، بەڵام هەوڵەکەیان سەرکەوتوو نەبوو دوای ئەوەی کە کۆمپانیای ناوبراو ڕایگەیاند کە ئەوان ناتوانن بچنە جێبەجێ کردن و پاڵپشتی کردنی ئەو پڕۆژەیەوە.

هەروەها ڕاشیگەیەند کە ئەوە جێی نیگەرانیە کە دوو ساڵ کار کردن و دیزاین کردنی پڕۆژەی یاریگای نەتەوەیی یابانی بەو شێوەیە کۆتایی بێت.

شایانی باسە بانگەواز بۆ دیزاینێکی نوێ کرایەوە دوای ئەوەی سەرەک وەزیرانی یابان هەستا بە ڕەفز کردنی دیزاینە براوەکەی زەها حدید و هاوکارەکانی، هەروەها وەک مەرجێکیش ئەوەیان داناوە کە دەبێت کۆمپانیای دیزاینەر لە گەڵ کۆمپانیایەکی جێبەجێ کردن یەکبگرن لە پڕۆسەی دیزاینەکە دا بۆ ئەوەی شتێکی واقیعی و قابیل بۆ جێبەجێ کردن بدرێت بە دەستەوە.

دیزاینە براوەکەی زەها حدید توشی ڕەخنەیەکی زۆر بۆوە لە لایەن خەڵکی یابان و تەلارسازە بەناوبانگەکانی ئەو وڵاتە و بە موبالەغە و موکلیف وەسفیان کرد ، شایانی باسە ساڵی 2014 ش زەها حدید لە چاوپێکەوتنێکی لە گەڵ گۆڤاری Dezeen توشی هەمان ئەو ڕەخنانە بۆوە ... بەشێکیش لە خەڵکانی ئەو وڵاتە ناڕەزاییان لەوە دەربڕیوە کە نابێت کەسێکی بێگانە دیزاینی یاریگای ئۆڵۆمپی و نەتەوەیی ئاو وڵاتە بکات.

لە بەرامبەر ئەم ڕەخنانەش دا زەها حدید وەک سەرۆکی جێبەجێکاری حدید گروپ و دیزاینەری بەناوبانگی جیهانی ڕایگەیاند کە ئەوان کارەکانیای لە سەرجەم وڵاتانی جیهاندا بڵاو بۆتەوە و تا ئێستا ڕەخنەی ئەوەیان لێ نەگیراوە کە دەبێت لەو وڵاتانە کار نەکەن لە بەر ئەوەی کەسێکی بێگانەن. هەروەها سەبارەت بە دیزاینەکەش ڕایگەیاند کە ئەوان ویستویانە هەرچی توانای خۆیان هەیە لەو پڕۆژەیە دا بە کاری بهێنن بۆ ئەوەی یاریگایەکی نمونەیی دەرچێت.

هەر بە گوێدانە ئەو ڕەخنانە ئەم جارە سنورێک بۆ بڕی تێچووی ئەو یاریگایە دیاریکرا بە (850 ملیۆن پاوەن) ئەمەش بۆ بە هەند وەرگرتنی لە کاتی دیزاینەکە دا.

شایانی باسە ئەمە یەکەم جار نیە زەها حدید توشی ئەو ڕەخنانە دێت و پڕۆژەکانی دوور دەبن لا جێبەجێ کردنەوە، بە ڕای من وەک نووسەری ئەم بابەتە پێویستە هەموو جیهان سوپاسی ئەم خانمە تەلارسازە بکەن بۆ ئەو ستایڵە جوان و ئۆرگانیەی کە هێناویەتیە ناو تەلارسازیەوە بۆ ئەو ستایڵە فمیلانیزمیەی کە دایهێناوە..

کۆمپانیای بە ناو بانگی هۆڵەندی United Nude کە براندێکی بەناو بانگی پێڵاوە توانی یەکەم پێڵاو بە پرحنتەری سریدی بەرهەم بهێنێت، بە شێوەیەک کە وەک کوتلەیەک سەهۆڵ دەردەکەوێت.

ئەم پێڵاوە کە درێژیەکەی ٨ ئینجە و بە شێوەی کوتلە کوتلە دیزاین کراوە بە پرینتەری تایبەتی (3d CUbe Pro) پرینت کراوە بە بەکار هێنانی پلاستیکی فلامەنت (Plastic PLA filament). دیزاینەکە لە چەند کوتلەیەک پێکهاتووە و سەرەوەشی بە چەرمی تایبەت ڕوپۆش کراوە و لاکانیشی بە قوماشی تایبەت دەورە دراوە.

ڕیم کۆڵهاس (Rem D Koolhaas) کە بەڕێوەبەری کۆمپانیای United Nudes ە دەڵێت : پرینتەری سریدی زۆر ئاسانکاریمان بۆ دەکات و یارمەتیمان دەدات کە بە کاتێکی کەم و بە کوالیتیەکی زۆر بەرز دیزاینە ئاڵۆزەکان جێبەجێ بکەین.

شایانی باسە ئەم کۆمپانیایە بە ناوبانگە لە جێبەجێ کردنی کارەکانیان بە پرینتەری سریدی و لە گەڵ زۆرێک لە دیزاینەرە بەناوبانگەکانی جیهان بۆندیان هەیە، لەوانە: زەها حدید و فێرناندۆ ڕۆمێرۆ و بێن ڤان بێرکڵ و ڕۆس ڕۆڤیگرۆس و میشێل یۆنگ بۆ دیزاین کردنی بەرهەمەکانیان.

بەڵام لە دیزاینەکانیان دا پشکی شێر دراوە بە زەها حدید بە هۆی زۆربوونی خواست لە سەری و ناسکی ئەو دیزاینانەی کە ئەو ئەندازیارە تەلارسازە بەناوبانگە دایاندەنێت، ئەمەش وای کردوە کارەکانی ئەو کۆمپانیایە زۆر بەناو بانگ بن.

هەروەها دیزاینەری جلی بەناوبانگ ئیریش ڤان هێرپن (Iris van Herpen) یش بۆندی لە گەڵ ئەم کۆمپانیایە هەیە بۆ دروست کردن و دیزاین کردنی ئەو پێڵاوانەی کە لە دیزاینەکانیدا بە کاری دەهێنن.

بە گشتی ئەو دیزاینەر و کۆمپانیایانەی کە لە بوارەکانی جل و بەرگ کار دەکەن لە دیزاینەکانیاندا پشت بە بەرهەمەکانی ئەم کۆمپانیا بەناوبانگە دەبەستن.

ئەو موادانەی کە لە بەرهەمەکانیاندا بە کاری دەهێنن بریتین لە پلاستیج و فایبەر و زۆرێک لە موادی جپسم فایبەر و PLA ی تایبەر، هەروەها پاودەرێکی تایبەتی کە پلاستیک و فایبەری تێکەڵی تێدایە، لە ڕوپۆشی پێڵاوەکانیش قوماشی تایبەتی قەیفە و کەتان و چەند جۆرێکی چەرمی سروشتی بە کار دێنن.

ڤیدیۆی چۆنێتی بەرهەم هێنانی یەکێک لە بەرهەمەکانیان کە لە لایەن زەها حدید ەوە دیزاینی بۆ کراوە:

لە کۆتاییدا دەتوانین بڵێین کە ئەمە بازدانێکی نمونەییە لە بواری وەگەڕ خستنی پرینتەرە سریدیەکان لە براندە بازرگانیە بەناوبانگەکاندا. هیوادارم ڕۆژێک لە ڕۆژان زۆر کێشەی تەلارسازان لە ڕێی ئەم تەکنۆلۆجیایەوە بێتە چارەسەر کردن.

پەیمانگای مەلەکی بەریتانی بۆ ئەندازیاری تەلارسازی ڕایگەیاند کە زەها حدید دەبێتە خاوەنی مەدالیای پادشایی ئاڵتونی (Royal Gold Medal) بۆ ساڵی ٢٠١٦، بەمەش دەبێتە یەکەم ئافرەت کە ئەو خەڵاتەی پێ دەبەخشرێت.

زەها حدید کە بە کارە دراماتیکی و ئۆرگانیەکانی ناسراوە، گشت کارەکانی داینامیکیەت و تازەگەری پێوە دیارە و بەردەوام لە سەر پەرەپێدانی ئەو جۆرە ستاییڵە کردوە.

وەک ڕێزێک بۆ ئەو هەوڵ و کۆششەی کە بە درێژایی ژیانی ئەنجامی داوە، پادشای بەریتانیا بە شەخسی واژۆی لە سەر پێدانی ئەو خەڵاتە کردووە بە زەها حدید، ئەم خەڵاتەش بە گشتی دەدرێت بە کەسێک یان چەند کەسانێک کە کاریگەریان هەبووە لە سەر ڕێچکەی تەلارسازی لە جیهان دا ، کە لە ساڵی ١٨٤٨ ەوە ئەم خەڵاتە دابەش دەکرێت.

لە ساڵی ٢٠٠٠ دا ئەم خەڵاتە  دراوە بە فرانگ گێری (Frank Gehry) و لە ١٩٨٣ دا دراوە بە نۆرمان فۆستەر (Norman Foster) و لە ساڵی ١٩٤١ دا دراوە بە فرانک لوید ڕایت (Frank Lloyd Wright) و لە ١٨٥٩ش دادراوە بە جۆرج گێلبێرت سکۆت (George Gilbert Scott).

سەرۆکی RIBA و جەین دەنکان (Jane Duncan) کە سەرۆکی لیژنەی دیاریکردنەکە بوو ڕایگەیاند:

"زەها هێزێکی لە بن نەهاتوو و زانایەکی جیهانیە لە تەلارسازیدا، کە بە چەندین شێوە خزمەتی ئەو بوارەی کردوە لە دیزاینی بینا دا لە دیزاینی ئەساسی ناو ماڵ، پێڵاو، سەیارە و خشڵ دا، بە شێوەیەک کە چەندین براندی جیهانی ئاواتەخواز بوون دیزاینیان لە لایەن ئەم خانمەوە بۆ بکرێت، بۆیە خۆمان بە خۆشحاڵ دەزانین کە ئەو خەڵاتە دەبەخشینە ئەم خانمە ناوازەیە، و بەردەوام چاوەڕێی باشتریشی لێ دەکەین"

هەروەها زەها حدید سەبارەت بەو خەڵاتە ڕایگەیاند :

"من خۆم زۆر بە خۆشحاڵ دەزانم کە خەڵاتی پادشای ئاڵتونی ساڵی ٢٠١٦ بە من دەبەخشرێت، بە تایبەت کە یەکەم ئافرەت بم ئەو خەڵاتە وەرگرم. هەروەها زۆر سوپاسی پیتەر کۆک (Peter Cook) و لویزا هیوتن (Louisa Hutton) و دەیڤید شیپەرفێڵد (David Chipperfield) دەکەم کە ناوی منیان پاڵاوت و سوپاسی جەین دەنکان (Jane Duncan) یش دەکەم کە خەڵاتەکەی پێ بەخشیم. ئەمەش بە واتای ئەوە نایەت کە ئەو کارە زۆر ئاسانە، زۆر جار چەندین کێشە لە دیزاینەکاندا هاتۆتە پێشەوە و چەندین گرفت لە جێبەجێ کردن دا دروست بوون بەڵام سەرەڕای ئەمانە من خۆم بە خۆشحاڵ دەزانم بە وەرگرتن ئەو خەڵاتە و بەردەوام دەبم لە هەوڵ و تازەگەری".

کورتەیەک لە ژیانی:

زەها لە ساڵی ١٩٥٠ دا لە شاری بەغداد لە دایک بووە و سەرەتای چوونە ناو تەلارسازیەوە لە ساڵی ١٩٧٢ دا بوو بۆ پەیوەندی کردنی بە پەیمانگای تەلارسازی پێشکەوتوو (progressive Architectural Association)  لە شاری لەندەن، پەیوەندی کرد بە ئۆفیسی مامۆستاکەیەوە ڕیم کۆڵهاس (Rem Koolhaas) و ئیلیا زێنگلیس (Elia Zenghelis) لە ڕۆتردام تا لە ساڵی ١٩٧٧ دا بوو بە شەریک لەو ئۆفیسە دا.

لە ساڵی ١٩٧٩ دا دەستی کرد بە یەکەم کاری خۆی لە لەندەن و ئۆفیسی تایبەتی خۆی دامەزراند و لەوێشەوە ناوبانگی بڵاو بۆوە بە تایبەت بە کارەکانی پیک (The Peak) لە هۆنگ کۆنگ لە ساڵی ١٩٨٣ و (Kurfürstendamm) لە بەرلین لە ساڵی ١٩٨٦ دا و کاردیف ئۆپێرا هاوس (the Cardiff Bay Opera House) ساڵی ١٩٩٤ لە وێڵز.

یەکێک لە گروپەکانی نەخشەسازی و دیزاینی تەلارسازی زانکۆی ستۆکهۆڵم لە هەفتەی نەخشەسازی و دیکۆراسیۆنی وڵاتی سوید، دیزاینی نمونەیەکی جیاوازی کاشی سیرامیکی دیواریان بڵاو کردەوە کە لە کای دار دروست دەکرێت و دژە دەنگە (واتە ڕێگری لە هاتوچۆی دەنگ دەکات)، لە هەمان کاتدا کێشیشی زۆر کەمە.

تەلارساز: ئەم جۆرە کاشیە سودێکی زۆری دەبێت لە ڕووی بەرگە گرتن و کێش و عزل وە هەروەها باڵانسێکی باش لە فەزاکاندا دروست دەکات.

ئەم جۆر کاشیانە کە پێیان دەوترێت کاشی دار لە سەر شێوەی شەش پاڵو دروست دەکرێن کە هەر یەکەیان ڕەنگێکی جیاوازی هەیە و زۆر سەرنجڕاکێشن. لە کۆتاییشدا دیمەنێکی زۆر جوان دەبەخشێتە ئەو دیوارەی کە لە سەری بە کار هاتووە و جوانیش دەبەخشێتە دیزاینەکە بە گشتی. دەشتوانرێت لە خانویەکی سەکەنی یان ئۆفیسێکی بازرگانی بە کار بهێنرێت.

ئەم کاشیە لە فایبەر و کای دار بە بەکارهێنانی چیمەنتۆی تایبەت و بڕێک لە ئاو دروست دەکرێت، ئەمەش وای لێ دەکات کە تا ڕادەیەک پتەو بێت و بەکار هێنانی ئاسان بێت. پێکهاتەی ئەم کاشیە بە شێوەیەکی کە ڕێگە بە هاتنە ناوەوە هیچ جۆرە دەنگێک نادات و هەروەها لە ناویشەوە ڕێگە بە بڵاو بوونەوە و ڕۆیشتنی دەنگ نادات بۆ دەرەوە. ئەمەش سەرەڕای ئەو جوانیە بێوێنەیەی کە دروستی دەکات لە ناوەندەکەدا.

یەکێکی تر لە تایبەتمەندیەکانی ئەم جۆرە کاشیە ئەوەیە کە بە تەواوی دۆستی ژینگەیە و بە هیچ شێوەیەکی نێگەتیڤ کار لە ژینگە ناکات و هەروەها دەبێتە پارێزەرێکیش بۆ وزە لە ڕێی ڕێنەدان بە چوونە دەرەوەی وزە لە بیناکاندا.

چەند وێنەیەکی تری ئەم بەرهەمە: